Stratę podatkową można odliczyć od dochodu w ciągu pięciu kolejnych lat podatkowych następujących po roku, w którym strata powstała, przy czym w jednym roku odliczenie z danej straty nie może przekroczyć 50 procent jej kwoty, lub alternatywnie jednorazowo do 5 000 000 złotych w jednym roku.
Rok ze stratą to dla wielu przedsiębiorców trudny moment, ale strata podatkowa nie przepada i zmniejsza podatek v kolejnych latach. Mechanizm odliczenia ma swoje reguły, których niezrozumienie prowadzi albo do pominięcia straty w deklaracji, albo do jej nieprawidłowego rozliczenia skutkującego koniecznością korekty. Mylące bywa rozróżnienie między stratą podatkową a stratą bilansową oraz określenie, kiedy i w jakiej wysokości odliczenie przynosi największe korzyści.
Czym jest strata podatkowa, a czym strata bilansowa?
Strata podatkowa i strata bilansowa to dwa różne pojęcia, które nie muszą się pokrywać ani kwotowo, ani co do roku, w którym powstają. Strata bilansowa wynika z ksiąg rachunkowych prowadzonych zgodnie z ustawą z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości i jest różnicą między przychodami a kosztami ustalonymi według zasad rachunkowości. Strata podatkowa wynika natomiast z przepisów ustawy o PIT lub CIT i jest różnicą między przychodami podatkowymi a kosztami uzyskania przychodu ustalonymi według tych ustaw.
Różnice między oboma wynikami bywają znaczne, ponieważ część wydatków jest kosztem bilansowym, ale nie podatkowym, część przychodów jest przychodem bilansowym, ale nie podatkowym, a amortyzacja podatkowa i bilansowa mogą być ustalane według innych stawek i metod. Do odliczenia od podatku w kolejnych latach liczy się wyłącznie strata podatkowa wykazana v zeznaniu rocznym PIT lub CIT, a nie wynik finansowy ze sprawozdania.
Dwie metody odliczenia – 50 procent przez 5 lat albo jednorazowo do 5 mln złotych
Przepisy ustawy o PIT i CIT przewidują dwa sposoby rozliczenia straty podatkowej, a podatnik sam decyduje, którą metodę zastosuje w danym roku. Pierwsza metoda polega na tym, że strata może być odliczana przez pięć kolejnych lat podatkowych, przy czym odliczenie w jednym roku nie może przekroczyć 50 procent kwoty tej straty. Oznacza to, że przy wyborze tej metody pełne rozliczenie straty rozciąga się na co najmniej dwa lata, ponieważ jednorazowo można odliczyć najwyżej połowę.
Druga metoda, wprowadzona od 2019 roku na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy o PIT oraz art. 7 ust. 5 ustawy o CIT, pozwala odliczyć jednorazowo stratę z danego roku do kwoty 5 000 000 złotych w jednym roku podatkowym. Jeżeli strata przekracza 5 000 000 złotych, nadwyżka ponad tę kwotę może być rozliczana w kolejnych latach według zasady 50 procent rocznie. Dla większości małych firm strata nie przekracza 5 000 000 złotych, co umożliwia pełne jednorazowe odliczenie w pierwszym korzystnym roku po roku straty.
Ile lat na rozliczenie straty i od jakiego źródła?
Pięcioletni termin na rozliczenie straty liczy się jako pięć kolejnych lat podatkowych następujących bezpośrednio po roku, w którym strata powstała. Strata z roku 2022 może być więc odliczana w latach 2023, 2024, 2025, 2026 i 2027, a nieodliczona część po 2027 roku przepada. Termin jest sztywny i nie ulega przedłużeniu niezależnie od przyczyn, dla których strata nie została odliczona w poprzednich latach.
Strata może być odliczana wyłącznie od dochodu z tego samego źródła przychodów, z którego pochodzi. Strata z działalności gospodarczej odlicza się od dochodu z działalności gospodarczej, strata z kapitałów pieniężnych od dochodu z kapitałów pieniężnych, a strata z odpłatnego zbycia nieruchomości od dochodu z tego tytułu. Brak możliwości przenoszenia straty między źródłami przychodów oznacza, że przedsiębiorca, który poniósł stratę na działalności, ale osiągnął dochód z najmu prywatnego, nie może pomniejszyć podatku od najmu o stratę z działalności.
Strata w PIT, CIT i na ryczałcie – różnice
Na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych stratę z działalności opodatkowanej według skali podatkowej lub podatkiem liniowym rozlicza się od dochodu z tej samej formy działalności w kolejnych latach. Podatnicy opodatkowani ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych mogą odliczać stratę z działalności od przychodu, co wynika ze specyfiki tej formy opodatkowania, w której podstawą jest przychód, a nie dochód. Możliwość odliczenia straty na ryczałcie dotyczy jednak strat poniesionych przy tej samej formie opodatkowania i jest ograniczona do strat z działalności ewidencjonowanej ryczałtem.
Na gruncie CIT mechanizm działa analogicznie do PIT liniowego, z tą różnicą, że spółki kapitałowe nie mają wyboru formy opodatkowania w tym samym sensie co przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą. Strat z zysków kapitałowych nie można odliczać od dochodów operacyjnych i odwrotnie, ponieważ ustawa o CIT rozdziela te źródła i nakazuje odrębne rozliczenie każdego z nich.
Strata a zmiana formy opodatkowania
Zmiana formy opodatkowania między rokiem straty a rokiem jej odliczania może utrudnić lub uniemożliwić rozliczenie nieodliczonej części. Strata poniesiona przy opodatkowaniu podatkiem liniowym może być odliczona od dochodu z działalności opodatkowanej tym samym podatkiem v kolejnych latach. Zmiana na skalę podatkową lub ryczałt rodzi pytanie o dopuszczalność odliczenia wcześniejszej straty w nowym reżimie, a aktualne brzmienie przepisów i interpretacje organów podatkowych w tym zakresie wymagają weryfikacji przed podjęciem decyzji o zmianie formy.
Kwestia ta bywa pomijana przy planowaniu zmiany formy opodatkowania w połowie okresu rozliczania straty, co prowadzi czasami do utraty prawa do odliczenia części lub całości nierozliczonej kwoty. Analiza planowanej zmiany pozwala ocenić jej wpływ na nierozliczone straty z lat poprzednich.
Jak wykazać stratę w zeznaniu rocznym?
W zeznaniu rocznym za rok, w którym strata powstała, podatnik wykazuje ją w odpowiedniej rubryce formularza: w PIT-36 lub PIT-36L przy działalności opodatkowanej skalą lub liniowym, w PIT-28 przy ryczałcie, a w CIT-8 przy podatku dochodowym od osób prawnych. Strata jest automatycznie przenoszona do zeznań za kolejne lata jako pozycja do odliczenia. W każdym roku, w którym podatnik odlicza stratę, wskazuje rok jej powstania oraz odliczaną kwotę w przeznaczonej do tego rubryce formularza. Łączna suma odliczeń z danej straty nie może przekroczyć jej pierwotnej kwoty wykazanej w roku powstania.
Podatnik powinien przechowywać zeznanie za rok powstania straty wraz z dokumentacją potwierdzającą prawidłowość jej obliczenia przez cały okres rozliczania, ponieważ urząd skarbowy przy weryfikacji odliczeń w kolejnych latach może sięgnąć do roku źródłowego i sprawdzić prawidłowość wykazanej kwoty.
Kiedy odliczenie straty się opłaca?
Optymalny moment i sposób odliczenia straty zależy od prognozowanych dochodów i zastosowanej stawki podatkowej w kolejnych latach. Przy podatku liniowym stawka jest stała, więc moment odliczenia nie wpływa na wielkość oszczędności, ale wcześniejsze odliczenie jest korzystniejsze z uwagi na wartość pieniądza w czasie. Przy skali podatkowej sytuacja staje się bardziej złożona, ponieważ jeżeli dochody w różnych latach plasują się w różnych progach, odliczenie straty w roku z wyższym dochodem daje większy efekt podatkowy niż odliczenie w roku z niskim dochodem.
Jednorazowe odliczenie do 5 000 000 złotych sprawdza się w roku, gdy firma osiągnie wyższy dochód, ponieważ pozwala zniwelować jego skutki podatkowe bez konieczności rozciągania odliczenia na kilka lat. Planowanie odliczenia straty stanowi element rocznego planowania podatkowego, a nie jednorazową decyzję podejmowaną przy wypełnianiu deklaracji.
Podsumowanie
Strata podatkowa może być rozliczana przez pięć kolejnych lat po roku jej powstania, nie więcej niż 50 procent w jednym roku, lub jednorazowo do 5 000 000 złotych. Odliczenia dokonuje się wyłącznie od dochodu z tego samego źródła. Strata podatkowa i bilansowa to różne kategorie, a do odliczenia od podatku służy wyłącznie strata podatkowa wykazana v zeznaniu. Zmiana formy opodatkowania może ograniczyć możliwość rozliczenia nieodliczonej straty z lat poprzednich i powinna być planowana z uwzględnieniem tego ryzyka.
