Przedsiębiorca otrzyma zasiłek chorobowy wyłącznie wtedy, gdy dobrowolnie przystąpił do ubezpieczenia chorobowego w ZUS i nieprzerwanie opłacał składkę przez co najmniej 90 dni przed zachorowaniem.
Prowadzenie działalności gospodarczej nie daje automatycznej ochrony na wypadek choroby. Nie ma pracodawcy, który wypłaci wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy, nie ma też świadczenia z ZUS, jeżeli przedsiębiorca wcześniej nie zdecydował się na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Wielu przedsiębiorców odkrywa ten temat dopiero po poważnej chorobie lub hospitalizacji i okazuje się, że przez lata pomijali składkę, która kosztuje niewiele, a w trudnym momencie zapewniłaby ochronę finansową.
Czy przedsiębiorca w ogóle dostaje zasiłek chorobowy?
Osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu. Ubezpieczenie to jest dla przedsiębiorców w pełni dobrowolne i wynika z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych. Bez własnej decyzji o przystąpieniu i regularnego opłacania składki przedsiębiorca nie nabędzie prawa do zasiłku chorobowego, macierzyńskiego ani świadczenia rehabilitacyjnego, niezależnie od tego, jak długo prowadzi działalność i jak wysokie składki emerytalno-rentowe odprowadza.
Przedsiębiorca korzystający ze zbiegu tytułów ubezpieczeń, który jest zwolniony z obowiązku opłacania składek społecznych z działalności z uwagi na wynagrodzenie z etatu wynoszące co najmniej minimalne wynagrodzenie, nie może przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu działalności. Warunkiem jego dostępności jest podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalno-rentowym z prowadzonej działalności.
Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w ZUS, jak i kiedy się zgłosić?
Przystąpienie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego następuje przez złożenie formularza ZUS ZUA z zaznaczonym kodem tytułu ubezpieczenia właściwym dla osoby prowadzącej działalność oraz z zaznaczoną opcją ubezpieczenia chorobowego. Jeżeli przedsiębiorca był już wcześniej zgłoszony do ZUS bez ubezpieczenia chorobowego, zmianę zgłasza się przez wyrejestrowanie formularzem ZUS ZWUA i ponowne zgłoszenie formularzem ZUS ZUA z uwzględnieniem ubezpieczenia chorobowego.
Ubezpieczenie dobrowolne powstaje od dnia wskazanego we wniosku, nie wcześniej jednak niż od dnia złożenia wniosku. Nie można wstecznie objąć się ubezpieczeniem chorobowym, żeby uzyskać zasiłek za chorobę, która już nastąpiła. Wniosek można złożyć elektronicznie przez platformę eZUS lub PUE ZUS, przez pełnomocnika lub osobiście w placówce ZUS.
Okres wyczekiwania – od kiedy przysługuje zasiłek?
Prawo do zasiłku chorobowego przy dobrowolnym ubezpieczeniu nie powstaje od pierwszego dnia opłacania składki. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa przewiduje w art. 4 ust. 1 pkt 2 okres wyczekiwania wynoszący 90 dni nieprzerwanego dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Dopiero po upływie tych 90 dni przedsiębiorca nabywa prawo do zasiłku od pierwszego dnia niezdolności do pracy.
Do okresu wyczekiwania wlicza się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, zarówno obowiązkowego, jak i dobrowolnego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni lub była spowodowana urlopem wychowawczym, bezpłatnym albo odbywaniem czynnej służby wojskowej. Wyjątki od okresu wyczekiwania dotyczą absolwentów szkół wyższych i policealnych, którzy przystąpili do ubezpieczenia w ciągu 90 dni od ukończenia nauki, a także przypadków niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy.
Ile wynosi zasiłek chorobowy i od jakiej podstawy?
Zasiłek chorobowy wynosi 80 procent podstawy wymiaru zasiłku za każdy dzień niezdolności do pracy. Podstawą wymiaru zasiłku jest przeciętny miesięczny przychód z działalności za ostatnie 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, pomniejszony o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez ubezpieczonego. Jeżeli działalność była prowadzona krócej niż 12 miesięcy, podstawę oblicza się z faktycznego okresu ubezpieczenia.
Wysokość zasiłku zależy bezpośrednio od zadeklarowanej podstawy wymiaru składek, ponieważ to ona kształtuje podstawę wymiaru zasiłku. Minimalna podstawa dla przedsiębiorców opłacających pełne składki ZUS to 60 procent prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, a maksymalna odpowiada 250 procentom tego wynagrodzenia. Przedsiębiorcy korzystający z Małego ZUS Plus mają podstawę wymiaru składek ustalaną indywidualnie na podstawie dochodu z poprzedniego roku, co przekłada się na niższy zasiłek. Konkretne kwoty podstawy i wynikającego z niej zasiłku wymagają weryfikacji według wartości obowiązujących w 2026 roku.
Jak długo można pobierać zasiłek?
Zasiłek chorobowy przysługuje przez czas trwania niezdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 182 dni. W przypadku niezdolności do pracy spowodowanej gruźlicą lub przypadającej w czasie ciąży okres zasiłkowy wynosi 270 dni. Do okresu zasiłkowego wlicza się wszystkie okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy, a także okresy poprzedniej niezdolności spowodowanej tą samą chorobą, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 60 dni.
Po wyczerpaniu okresu zasiłkowego, jeżeli przedsiębiorca nadal jest niezdobny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy, przysługuje świadczenie rehabilitacyjne przez okres do 12 miesięcy. Przez pierwsze trzy miesiące świadczenie wynosi 90 procent podstawy wymiaru zasiłku, a przez kolejne miesiące – 75 procent.
Składki ZUS w trakcie L4 – co płacisz, a co się obniża?
W trakcie pobierania zasiłku chorobowego przedsiębiorca nie opłaca składek na ubezpieczenia społeczne za okres, za który zasiłek jest wypłacany. Składki emerytalna, rentowa, wypadkowa i chorobowa nie są należne za dni, za które przysługuje zasiłek. Obowiązek opłacania składki zdrowotnej nie ustaje w czasie choroby i musi być regulowany niezależnie od pobieranego zasiłku. Sama podstawa wymiaru składki zdrowotnej (a w konsekwencji jej wysokość) zależy od formy opodatkowania – przy skali podatkowej i podatku liniowym ustala się ją na podstawie dochodu z miesiąca poprzedniego, z kolei ryczałtowcy opłacają ją w stałej kwocie zależnej od rocznego przychodu, bez możliwości jej proporcjonalnego pomniejszania za dni choroby.
Jak złożyć wniosek o zasiłek przez eZUS?
Zwolnienie lekarskie jest wystawiane przez lekarza w systemie e-ZLA i automatycznie trafia do ZUS elektronicznie. Przedsiębiorca nie musi osobno składać zwolnienia, ale musi złożyć wniosek o wypłatę zasiłku, ponieważ nie ma pracodawcy, który pełniłby rolę płatnika świadczeń. Wniosek ZAS-53 składa się do ZUS elektronicznie przez platformę eZUS lub PUE ZUS, przez pełnomocnika lub osobiście.
Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie płatnika składek ZUS Z-3b, które zawiera informacje o podstawie wymiaru składek i przerwach w ubezpieczeniu. ZUS wypłaca zasiłek bezpośrednio na rachunek bankowy przedsiębiorcy po weryfikacji wniosku i dokumentacji. Opóźnienia w wypłacie wynikają najczęściej z brakującego zaświadczenia Z-3b lub niezgodności danych w systemie ZUS, dlatego należy zadbać o kompletność dokumentacji przed złożeniem wniosku.
Najczęstsze błędy, przez które ZUS odmawia wypłaty
Pierwszym błędem jest nieopłacenie składki chorobowej w terminie lub opłacenie jej w zaniżonej wysokości, co powoduje ustanie dobrowolnego ubezpieczenia ze skutkiem od pierwszego dnia miesiąca, za który składka nie wpłynęła prawidłowo, i konieczność ponownego odbycia 90-dniowego okresu wyczekiwania. Drugim błędem jest złożenie wniosku o przystąpienie do ubezpieczenia chorobowego bezpośrednio przed planowanym zabiegiem lub po pogorszeniu stanu zdrowia, gdy 90-dniowy okres wyczekiwania jeszcze nie upłynął.
Trzecim jest brak wniosku o przywrócenie terminu na opłacenie składki w sytuacji, gdy opóźnienie było niezawinione, ponieważ ZUS może przywrócić ciągłość ubezpieczenia. Czwartym jest nieprawidłowe wypełnienie formularza Z-3b lub jego niezłożenie wraz z wnioskiem o zasiłek, co blokuje wypłatę do czasu uzupełnienia dokumentacji.
Podsumowanie
Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w ZUS umożliwia otrzymanie zasiłku chorobowego dla przedsiębiorcy. Składka wynosi 2,45 procent podstawy wymiaru, prawo do zasiłku powstaje po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia, a zasiłek wynosi 80 procent podstawy wymiaru zasiłku liczonej z 12 miesięcy. W trakcie pobierania zasiłku nie opłaca się składek społecznych, a składka zdrowotna jest należna na standardowych zasadach. Terminowość opłacania składki chorobowej warunkuje zachowanie prawa do świadczeń.
