Fundacja rodzinna to instytucja, która weszła do polskiego prawa w maju 2023 roku i od tego czasu budzi rosnące zainteresowanie przedsiębiorców planujących sukcesję lub zarządzanie majątkiem rodzinnym. W praktyce klientów widzimy, że zainteresowanie fundacją rodzinną jest duże, ale towarzyszy mu wiele nieporozumień co do tego, dla kogo jest to rozwiązanie, jakie daje rzeczywiste korzyści podatkowe i jakie są koszty jej prowadzenia. Fundacja rodzinna nie jest rozwiązaniem dla każdego, ale dla właściwej grupy przedsiębiorców może być najważniejszą decyzją strukturalną w całym życiu zawodowym.
Czym jest fundacja rodzinna i czym różni się od fundacji tradycyjnej
Fundacja rodzinna to osoba prawna powołana do gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów i spełniania świadczeń na ich rzecz. Różni się od tradycyjnej fundacji w kilku kluczowych aspektach. Po pierwsze, fundacja rodzinna nie musi realizować celów publicznych ani społecznych, jej jedynym celem może być ochrona majątku i zapewnienie świadczeń dla rodziny fundatora. Po drugie, beneficjentami fundacji rodzinnej mogą być wyłącznie osoby fizyczne, w tym sam fundator, jego małżonek, zstępni, wstępni i rodzeństwo, a także inne osoby wskazane przez fundatora w statucie. Po trzecie, majątek wniesiony do fundacji rodzinnej staje się jej własnością i jest oddzielony od majątku osobistego fundatora oraz jego spadkobierców, co daje realną ochronę przed rozdrobnieniem majątku przy dziedziczeniu.
Kto może założyć fundację rodzinną i co wnieść jako majątek
Fundację rodzinną może założyć każda osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, zamieszkała w Polsce lub za granicą, bez ograniczeń dotyczących obywatelstwa. Minimalna wartość mienia wnoszonego do fundacji przy jej zakładaniu wynosi 100 000 złotych. Do fundacji można wnieść niemal każdy składnik majątkowy: udziały i akcje w spółkach, nieruchomości, środki pieniężne, papiery wartościowe, wierzytelności, a nawet przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część. Fundacja rodzinna może też być fundatorem lub wspólnikiem w spółkach prawa handlowego, co pozwala budować struktury holdingowe z fundacją jako podmiotem nadrzędnym. Z doświadczenia wiemy, że najczęstszym składnikiem majątkowym wnoszonego do fundacji są udziały w spółce z o.o. lub akcje w spółce akcyjnej, bo to pozwala oddzielić własność przedsiębiorstwa od jego operacyjnego zarządzania.
Korzyści podatkowe fundacji rodzinnej
Fundacja rodzinna korzysta ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie działalności dozwolonej, czyli przede wszystkim w zakresie zarządzania posiadanym majątkiem i jego pomnażania. Oznacza to, że dywidendy otrzymywane przez fundację rodzinną od spółek, w których posiada udziały, są zwolnione z CIT na poziomie fundacji. Podobnie zwolnione są odsetki od lokat, zyski z najmu nieruchomości i przychody ze sprzedaży aktywów, pod warunkiem że działalność fundacji mieści się w katalogu działalności dozwolonej określonym w ustawie. Opodatkowanie następuje dopiero w momencie wypłaty świadczeń do beneficjentów. Fundacja płaci wówczas 15 procent CIT od wartości świadczenia, a beneficjent będący osobą fizyczną z najbliższej rodziny fundatora jest zwolniony z podatku od spadków i darowizn. Dla beneficjentów spoza grupy zero stawka podatku wynosi 15 procent po stronie beneficjenta dodatkowo. W praktyce klientów widzimy, że efektywna stawka opodatkowania przy wypłacie świadczeń do najbliższej rodziny wynosi 15 procent, co jest korzystniejsze niż standardowe podwójne opodatkowanie dywidendy ze spółki z o.o. wynoszące łącznie około 34 procent.
Działalność dozwolona i niedozwolona fundacji rodzinnej
Fundacja rodzinna może prowadzić wyłącznie działalność dozwoloną określoną w ustawie o fundacji rodzinnej. Działalność dozwolona obejmuje między innymi zbywanie mienia wniesionego do fundacji, najem, dzierżawę lub udostępnianie mienia fundacji, przystępowanie do spółek handlowych i funduszy inwestycyjnych, udzielanie pożyczek beneficjentom, spółkom zależnym i innym podmiotom z grupy. Fundacja rodzinna nie może prowadzić działalności operacyjnej, czyli nie może sama wytwarzać produktów, świadczyć usług na rynku czy zatrudniać pracowników do działalności handlowej. Naruszenie zakazu prowadzenia działalności niedozwolonej skutkuje opodatkowaniem przychodów z takiej działalności stawką 25 procent CIT zamiast standardowego zwolnienia. Z doświadczenia wiemy, że właśnie granica między działalnością dozwoloną a niedozwoloną jest obszarem, który wymaga starannej analizy przy planowaniu struktury, bo organy podatkowe mogą kwestionować kwalifikację konkretnych czynności.
Sukcesja i ochrona majątku jako główny cel
Fundacja rodzinna jest przede wszystkim narzędziem sukcesji i ochrony majątku przed rozdrobnieniem. W polskim prawie spadkowym dziedziczenie przez kilku spadkobierców prowadzi do powstania współwłasności, która przy spółkach i nieruchomościach jest źródłem konfliktów i komplikacji operacyjnych. Fundacja rodzinna eliminuje ten problem, bo majątek wniesiony do fundacji pozostaje niepodzielną całością niezależnie od tego, co dzieje się w rodzinie fundatora. Beneficjenci otrzymują świadczenia pieniężne lub niepieniężne według zasad określonych w statucie, ale nie stają się właścicielami poszczególnych składników majątku. Fundator może też zastrzec w statucie warunki, jakie beneficjent musi spełnić, żeby otrzymać świadczenie, co daje mu kontrolę nad dystrybucją majątku po śmierci. W takiej sytuacji rekomendujemy, żeby statut fundacji rodzinnej był przygotowywany we współpracy z doradcą podatkowym i prawnikiem specjalizującym się w prawie spadkowym, bo jego treść ma długoterminowe konsekwencje dla całej rodziny.
Koszty założenia i prowadzenia fundacji rodzinnej
Założenie fundacji rodzinnej wymaga sporządzenia aktu założycielskiego lub testamentu w formie aktu notarialnego, przygotowania statutu i wniesienia funduszu założycielskiego w minimalnej wysokości 100 000 złotych. Opłata sądowa od wpisu do rejestru fundacji rodzinnych wynosi 500 złotych. Koszty notarialne zależą od wartości majątku wnoszonego do fundacji i są kalkulowane według stawek taksy notarialnej. Bieżące koszty prowadzenia fundacji obejmują obowiązkowy audyt sprawozdania finansowego przez biegłego rewidenta dla fundacji o przychodach powyżej określonych progów, koszty obsługi prawnej i księgowej oraz ewentualne wynagrodzenie zarządu. Z doświadczenia wiemy, że fundacja rodzinna jest ekonomicznie uzasadniona przy majątku przekraczającym kilka milionów złotych, bo przy mniejszym majątku koszty struktury mogą przewyższać korzyści podatkowe i organizacyjne.
Dla kogo fundacja rodzinna ma sens
Fundacja rodzinna ma sens przede wszystkim dla właścicieli znacznego majątku, który chcą zachować jako całość dla kolejnych pokoleń, przedsiębiorców planujących sukcesję i obawiających się rozdrobnienia udziałów w spółce między wielu spadkobierców, osób posiadających portfel nieruchomości generujący stały dochód z najmu oraz właścicieli spółek, którzy chcą akumulować zyski na poziomie fundacji bez bieżącego opodatkowania i wypłacać je beneficjentom według ustalonych zasad. Fundacja rodzinna nie jest rozwiązaniem dla osób szukających bieżącej optymalizacji podatkowej przy niskim majątku, bo koszty jej prowadzenia są stałe i niezależne od wartości majątku.
Podsumowanie
Fundacja rodzinna to instytucja prawna pozwalająca gromadzić i zarządzać majątkiem rodzinnym z odroczonym opodatkowaniem do momentu wypłaty świadczeń beneficjentom. Efektywna stawka opodatkowania przy wypłatach do najbliższej rodziny wynosi 15 procent, co jest korzystniejsze niż standardowe podwójne opodatkowanie dywidendy. Fundacja chroni majątek przed rozdrobnieniem przy dziedziczeniu i jest narzędziem planowania sukcesji. Minimalna wartość majątku przy zakładaniu wynosi 100 000 złotych, a ekonomiczne uzasadnienie pojawia się przy majątku rzędu kilku milionów złotych.
Jeżeli posiadasz znaczny majątek, planujesz sukcesję lub chcesz sprawdzić, czy fundacja rodzinna jest właściwym rozwiązaniem dla Twojej sytuacji, zapraszamy do kontaktu z Biurem Rachunkowym Adler. Pomożemy ocenić, czy struktura z fundacją rodzinną przyniesie Ci wymierne korzyści, i przeprowadzić analizę podatkową przed podjęciem decyzji o jej założeniu.
