Przedawnienie zobowiązania podatkowego to instytucja, która w teorii chroni podatnika przed bezterminową możliwością wydania decyzji przez urząd skarbowy. W praktyce jednak zasady przedawnienia są bardziej skomplikowane niż powszechnie się przyjmuje, a wiele sytuacji powoduje zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia w sposób, który wydłuża realną ochronę podatnika znacznie poza pięć lat. W praktyce klientów widzimy, że przedsiębiorcy często błędnie zakładają, że po upływie pięciu lat urząd nie może już nic zrobić z ich rozliczeniami, podczas gdy w rzeczywistości termin mógł zostać zawieszony lub przerwany bez ich wiedzy, a postępowanie podatkowe może być wszczęte i prowadzone skutecznie.
Podstawowy termin przedawnienia i jak go liczyć
Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Oznacza to, że dla zobowiązania podatkowego za rok 2020, którego termin płatności przypadał w 2021 roku, pięcioletni termin przedawnienia upływa z końcem 2026 roku. Punkt startowy to nie moment powstania zobowiązania, nie data złożenia deklaracji i nie rok podatkowy, którego zobowiązanie dotyczy, ale koniec roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności. To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie, bo powszechny błąd polega na liczeniu przedawnienia od końca roku podatkowego, co daje wynik wcześniejszy niż rzeczywisty i prowadzi do fałszywego poczucia bezpieczeństwa.
Zawieszenie biegu terminu przedawnienia
Bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu w kilku sytuacjach określonych w Ordynacji podatkowej. Pierwszą jest wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe związane z niewykonaniem zobowiązania podatkowego. Zawieszenie w tej sytuacji trwa do momentu prawomocnego zakończenia postępowania karnego skarbowego. Drugą jest wniesienie skargi do sądu administracyjnego na decyzję dotyczącą zobowiązania podatkowego, co zawiesza bieg terminu do momentu doręczenia organowi podatkowemu odpisu orzeczenia sądu ze stwierdzeniem jego prawomocności. Trzecią jest złożenie wniosku o udzielenie zabezpieczenia przez organ egzekucyjny. Z doświadczenia wiemy, że zawieszenie biegu terminu przez wszczęcie postępowania karnego skarbowego jest najczęściej stosowanym przez organy podatkowe mechanizmem zapobiegającym przedawnieniu w sprawach, w których urząd potrzebuje więcej czasu na zebranie materiału dowodowego.
Przerwanie biegu terminu przedawnienia
Bieg terminu przedawnienia ulega przerwaniu przez zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu termin przedawnienia biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Oznacza to, że skuteczna egzekucja nie tylko zatrzymuje dotychczasowy bieg terminu, ale całkowicie go zeruje i uruchamia od nowa, co może wielokrotnie wydłużać faktyczny okres, w którym urząd może dochodzić zobowiązania. W praktyce środkiem egzekucyjnym przerywającym bieg przedawnienia jest między innymi zajęcie rachunku bankowego, zajęcie wynagrodzenia za pracę lub zajęcie wierzytelności. Podatnik dowiaduje się o środku egzekucyjnym przez zawiadomienie, którego data jest punktem startowym dla nowego biegu terminu.
Kiedy przedawnienie nie biegnie w ogóle
Ordynacja podatkowa przewiduje sytuacje, w których zobowiązanie podatkowe w ogóle nie przedawnia się lub bieg terminu nie rozpoczyna. Dotyczy to zobowiązań zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym, które wygasają przez przedawnienie, ale przedawnienie nie powoduje niemożności dochodzenia należności z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Oznacza to, że jeżeli zobowiązanie podatkowe jest zabezpieczone hipoteką na nieruchomości podatnika, urząd może dochodzić zapłaty z tej nieruchomości nawet po upływie terminu przedawnienia, choć nie może już wydać nowej decyzji wymiarowej. W praktyce klientów widzimy, że ta zasada jest szczególnie istotna dla przedsiębiorców posiadających nieruchomości, na których ustanowiono hipotekę skarbową w toku postępowania egzekucyjnego.
Przedawnienie a kontrola podatkowa i celno-skarbowa
Wszczęcie kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej przed upływem terminu przedawnienia nie przerywa ani nie zawiesza biegu tego terminu samo w sobie. Urząd może prowadzić kontrolę i wydać decyzję jedynie do momentu upływu terminu przedawnienia. Jeżeli kontrola zostaje wszczęta na krótko przed upływem terminu, urząd działa pod presją czasu i musi zdążyć z wydaniem decyzji przed przedawnieniem, bo po jego upływie decyzja wymiarowa jest niedopuszczalna. W praktyce klientów widzimy, że kontrole wszczynane w ostatnim roku przed przedawnieniem są zjawiskiem częstym, bo organy podatkowe monitorują terminy i reagują przed ich upływem. Dla podatnika oznacza to, że poczucie bezpieczeństwa wynikające z upływającego terminu przedawnienia nie powinno być mylone z faktycznym przedawnieniem, dopóki nie upłynął ostateczny termin.
Przedawnienie a korekta deklaracji
Prawo do złożenia korekty deklaracji podatkowej przysługuje podatnikowi do momentu upływu terminu przedawnienia zobowiązania. Po upływie terminu przedawnienia złożenie korekty jest bezprzedmiotowe, bo zobowiązanie wygasło i nie można ani zwiększyć, ani zmniejszyć jego wysokości. Jednocześnie korekta złożona przed upływem terminu przedawnienia jest skuteczna i może zarówno zmniejszyć zaległość podatkową, jak i ją zwiększyć. Z doświadczenia wiemy, że podatnicy, którzy odkryli błąd w rozliczeniach sprzed kilku lat, powinni sprawdzić, czy termin przedawnienia jeszcze nie upłynął, bo jeżeli upłynął i błąd działał na ich niekorzyść, korekta jest zbędna, a jeżeli działał na korzyść urzędu, urząd i tak nie może już wydać decyzji wymiarowej.
Jak sprawdzić, czy zobowiązanie się przedawniło
Weryfikacja terminu przedawnienia wymaga ustalenia roku podatkowego, za który powstało zobowiązanie, terminu jego płatności, daty końca roku kalendarzowego, w którym termin płatności upłynął, a następnie doliczenia pięciu lat. Trzeba jednak dodatkowo sprawdzić, czy w tym czasie nie nastąpiło zawieszenie lub przerwanie biegu terminu. Informacje o toczących się postępowaniach egzekucyjnych i karnych skarbowych powinny być znane podatnikowi z doręczonej korespondencji urzędowej, ale w praktyce zdarza się, że przedsiębiorcy nie mają pełnej dokumentacji z lat wcześniejszych. W takiej sytuacji rekomendujemy złożenie wniosku o wydanie zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach lub o stanie zaległości, które daje aktualny obraz zobowiązań zaewidencjonowanych w systemach urzędu skarbowego.
Podsumowanie
Zobowiązanie podatkowe przedawnia się po pięciu latach liczonych od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Bieg terminu ulega zawieszeniu przez wszczęcie postępowania karnego skarbowego lub wniesienie skargi do sądu administracyjnego, a przerwaniu przez zastosowanie środka egzekucyjnego, po którym termin biegnie od nowa. Zobowiązania zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym nie wygasają w pełni przez samo przedawnienie. Korekta deklaracji jest możliwa wyłącznie przed upływem terminu przedawnienia.
Jeżeli masz wątpliwości co do terminu przedawnienia swoich zobowiązań podatkowych, otrzymałeś wezwanie z urzędu skarbowego dotyczące dawnych rozliczeń lub chcesz zweryfikować, czy urząd może jeszcze wydać decyzję w Twojej sprawie, zapraszamy do kontaktu z Biurem Rachunkowym Adler. Pomożemy ocenić sytuację, zweryfikować dokumentację i określić, jakie działania są uzasadnione w Twojej konkretnej sprawie.
