Ceny transferowe to temat, który w świadomości wielu przedsiębiorców funkcjonuje jako problem dużych korporacji i międzynarodowych holdingów. Tymczasem obowiązki dokumentacyjne w tym zakresie mogą dotyczyć też małych i średnich firm, a nawet jednoosobowych działalności gospodarczych prowadzących transakcje z podmiotami, z którymi są powiązane rodzinnie lub kapitałowo. W praktyce klientów widzimy, że właśnie ta kategoria przedsiębiorców jest najsłabiej przygotowana na kontrolę w zakresie cen transferowych, bo przez lata zakładała, że temat jej nie dotyczy. Tymczasem organy podatkowe coraz aktywniej weryfikują transakcje między podmiotami powiązanymi, szczególnie te, w których warunki odbiegają od rynkowych.
Co to są podmioty powiązane
Podmioty powiązane to podmioty, między którymi istnieje powiązanie kapitałowe, osobowe lub rodzinne wpływające na warunki transakcji. Powiązanie kapitałowe oznacza sytuację, w której jeden podmiot posiada co najmniej 25 procent udziałów lub akcji w drugim, pośrednio lub bezpośrednio. Powiązanie osobowe oznacza, że ta sama osoba fizyczna sprawuje kontrolę nad dwoma podmiotami, na przykład jako wspólnik lub członek zarządu w obu. Powiązanie rodzinne dotyczy transakcji między podmiotami, w których po obu stronach transakcji stoją osoby będące małżonkami, krewnymi lub powinowatymi do drugiego stopnia. Dla małych firm typowym przykładem jest sytuacja, w której właściciel JDG sprzedaje usługi spółce z o.o., w której sam jest wspólnikiem, lub gdy dwóch braci prowadzi odrębne działalności i zawierają ze sobą transakcje gospodarcze.
Progi dokumentacyjne i kiedy obowiązek powstaje
Obowiązek sporządzenia lokalnej dokumentacji cen transferowych powstaje, gdy wartość transakcji jednorodnej z podmiotem powiązanym przekracza progi ustawowe. Dla transakcji towarowych i finansowych próg wynosi 10 000 000 złotych rocznie, dla transakcji usługowych 2 000 000 złotych rocznie, a dla transakcji innych niż wymienione 2 000 000 złotych rocznie. Progi liczy się osobno dla każdej jednorodnej transakcji z danym podmiotem powiązanym, a nie łącznie dla wszystkich transakcji ze wszystkimi podmiotami powiązanymi. Oznacza to, że mała firma świadcząca usługi o wartości przekraczającej 2 000 000 złotych rocznie na rzecz podmiotu powiązanego ma obowiązek sporządzenia dokumentacji, nawet jeżeli poza tą jedną transakcją nie prowadzi żadnych innych działań z podmiotami powiązanymi.
Co powinna zawierać lokalna dokumentacja cen transferowych
Lokalna dokumentacja cen transferowych składa się z kilku elementów określonych w rozporządzeniu ministra finansów. Obejmuje opis transakcji z podmiotem powiązanym, w tym jej przedmiot, wartość i warunki, analizę funkcji, aktywów i ryzyk przypisanych stronom transakcji, opis metody weryfikacji ceny transferowej i uzasadnienie jej wyboru oraz analizę porównawczą lub analizę zgodności z zasadą ceny rynkowej. Zasada ceny rynkowej, zwana też zasadą arm’s length, wymaga, żeby warunki transakcji między podmiotami powiązanymi odpowiadały warunkom, które ustaliłyby między sobą podmioty niezależne w porównywalnych okolicznościach. Dokumentacja musi być sporządzona do końca dziesiątego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego i dostarczona organowi podatkowemu na żądanie w terminie 14 dni.
Obowiązek złożenia informacji TPR
Podatnicy zobowiązani do sporządzenia lokalnej dokumentacji cen transferowych mają też obowiązek złożenia informacji o cenach transferowych na formularzu TPR-C dla podatników CIT lub TPR-P dla podatników PIT. Formularz TPR zawiera między innymi informacje o podmiotach powiązanych, rodzajach i wartościach transakcji, zastosowanych metodach weryfikacji cen oraz wynikach analizy porównawczej. Termin złożenia TPR upływa z końcem jedenastego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego. Brak złożenia TPR lub złożenie go z błędami jest sankcjonowane grzywną, a sam formularz jest dla organów podatkowych pierwszym sygnałem do pogłębionej analizy transakcji z podmiotami powiązanymi. Z doświadczenia wiemy, że właśnie analiza złożonych formularzy TPR jest często punktem startowym dla kontroli w zakresie cen transferowych.
Transakcje zwolnione z obowiązku dokumentacyjnego
Nie wszystkie transakcje z podmiotami powiązanymi wymagają dokumentacji. Zwolnienie dotyczy transakcji zawieranych wyłącznie między podmiotami krajowymi, pod warunkiem że żaden z nich nie poniósł straty podatkowej w roku podatkowym i żaden nie korzystał ze zwolnień podatkowych w specjalnych strefach ekonomicznych lub na podstawie decyzji o wsparciu nowych inwestycji. To zwolnienie jest istotne dla wielu małych firm prowadzących transakcje między powiązanymi podmiotami krajowymi, bo eliminuje obowiązek dokumentacyjny mimo przekroczenia progów wartościowych. Warunek braku straty podatkowej musi być jednak spełniony po obu stronach transakcji i weryfikuje się go na koniec roku podatkowego, co oznacza, że zwolnienie potwierdza się retrospektywnie, a nie na etapie planowania transakcji.
Sankcje za brak dokumentacji i zaniżone ceny
Sankcje za naruszenie obowiązków w zakresie cen transferowych są wielopoziomowe. Po pierwsze, jeżeli organ podatkowy ustali, że cena w transakcji między podmiotami powiązanymi odbiega od ceny rynkowej, ma prawo do oszacowania dochodu w wysokości, jaka wynikałaby z zastosowania ceny rynkowej. Po drugie, dochód ustalony przez organ podatkowy podlega opodatkowaniu według stawki sankcyjnej 50 procent zamiast standardowej stawki CIT lub PIT. Po trzecie, brak dokumentacji cen transferowych przy transakcji przekraczającej progi jest wykroczeniem lub przestępstwem skarbowym. W praktyce klientów widzimy, że sama możliwość zastosowania stawki 50 procent do doszacowanego dochodu jest wystarczającym argumentem za poważnym traktowaniem obowiązków dokumentacyjnych.
Jak zarządzać transakcjami z podmiotami powiązanymi
Bezpieczne zarządzanie transakcjami z podmiotami powiązanymi wymaga przede wszystkim ustalenia, czy transakcje przekraczają progi dokumentacyjne, a jeżeli tak, to sporządzenia lokalnej dokumentacji przed upływem ustawowego terminu. Ceny stosowane w transakcjach z podmiotami powiązanymi powinny być ustalane na poziomie rynkowym i poparte analizą porównawczą opierającą się na dostępnych danych o transakcjach między podmiotami niezależnymi. W takiej sytuacji rekomendujemy weryfikację struktury powiązań i katalogu transakcji z podmiotami powiązanymi na początku każdego roku podatkowego, bo zmiany w strukturze właścicielskiej lub zakresie działalności mogą wpłynąć na zakres obowiązków dokumentacyjnych.
Podsumowanie
Obowiązek dokumentacji cen transferowych powstaje przy transakcjach jednorodnych z podmiotami powiązanymi przekraczających progi 10 000 000 złotych dla transakcji towarowych i finansowych oraz 2 000 000 złotych dla transakcji usługowych. Dokumentacja musi być sporządzona do końca dziesiątego miesiąca po roku podatkowym, a formularz TPR złożony do końca jedenastego miesiąca. Transakcje między krajowymi podmiotami powiązanymi bez strat podatkowych i bez korzystania ze zwolnień strefowych są zwolnione z obowiązku dokumentacyjnego. Brak dokumentacji przy transakcji przekraczającej progi grozi oszacowaniem dochodu przez urząd i opodatkowaniem go stawką 50 procent.
Jeżeli prowadzisz transakcje z podmiotami, z którymi jesteś powiązany kapitałowo, osobowo lub rodzinnie, i chcesz sprawdzić, czy obowiązek dokumentacyjny Cię dotyczy, zapraszamy do kontaktu z Biurem Rachunkowym Adler. Pomożemy zidentyfikować transakcje wymagające dokumentacji, ocenić rynkowość stosowanych cen i sporządzić lokalną dokumentację cen transferowych zgodnie z wymogami przepisów.
